همين كه كاروان متوقف شد ، هركس به كارى مشغول مىشود ؛ يكى به زدن چادر مىپردازد ؛ يكى به كندن زمين براى اجاق ، و ديگران براى تهيهء هيزم ، آب ، آذوقه و عليق و ديگر ضروريات ، به سعى و تلاش مىپردازند . تاورنيه مىنويسد : يك‌بار ، براى تهيهء آب در جنوب ايران ، نزاعى شديد درگرفت و يك نفر كشته شد . وى شرح مفصلى از سودمندى قناعت و كمخوراكى شتر مىنويسد و مىگويد اين حيوان همين كه از زير بار آزاد شد ، به چرا مىپردازد و مقدارى تيغ و خوار مىخورد و به محل كاروان مراجعت مىكند . در آنجا دو گلوله نواله كه از آرد جو به بزرگى دو مشت تهيه شده به حيوان مىدهند . در مورد قناعت شتر در آب ، مىنويسد : كه يك‌بار شترهاى ما 9 روز آب نخوردند . زخم و جراحت شتران را با بول و ادرار معالجه مىكنند . « 1 » يك كاروانسراى جالب : شاردن در سفرنامهء خود ، ضمن گفتگو از بازار « مقصود بيك » ، از زيباترين كاروانسراهاى اصفهان يعنى « كاروانسراى مقصود عصار » نام مىبرد كه به شكل مربع مستطيل بوده و دو طبقه ساختمان داشته است . هر سمت كاروانسرا داراى 24 اتاق در طبقهء فوقانى بود . اتاق وسطى هر ضلع از بقيهء اتاقها بزرگتر ، و طاق آن مانند مدخل كاروانسرا ضربى و مزين به كاشيهاى معرق بوده است . حياط كاروانسرا سنگفرش بود . . . و حوض بزرگ فواره‌دارى در وسط داشته است . بطورى كه شاردن نقل مىكند ، در كتيبه‌هاى اين كاروانسرا كلمات قصارى با كاشى ، به شرح زير ، نوشته شده بوده است : « براى مسافر دو چيز لازم است : يكى پول كافى براى رفع نيازمنديهاى او و ديگرى شمشير براى حفظ و حراستش . اگر خواهى به مقصود برسى ، شب هنگام حركت كن ؛ روز فاش‌كنندهء راز و شب راهنماى باوفايى است . تمام روزها پسران يك پدر هستند و همهء شبها خواهران يكديگر . از اين روز و شب غير از آنچه پيشينيان توقع داشتند مخواه . » « 2 » راههاى ارتباطى كرمان تاورنيه در سفرنامهء خود ، مىنويسد : « از كرمان به اصفهان با اسب در حدود 25 روز راه است . هرجا كه آب پيدا شود ، زمينها حاصلخيز و خوب است ؛ اما چون آب كمتر پيدا مىشود ، مسافرت دراز در صحراى خشك و بىآب و گياه ملال‌انگيز است . چيزى كه مسافر را تسلى مىدهد اين است كه هر شب به يك كاروانسرا و دو آب‌انبار مىرسد و مىتواند در آنجا رفع خستگى كند . » « 3 » كندى حركت و وسايل نقليه : تاورنيه سياح فرانسوى ، كه در زمان شاه صفى و شاه عباس دوم و شاه سليمان در ايران بود ، مىنويسد : در سنهء 1654 ميلادى كه از هندوستان برمىگشتم ، از طريق هرمز به كرمان حركت كردم و با اسب 27 روزه به آنجا رسيدم . در اين فاصله ، آب يافت نمىشود . به نظر تاورنيه ، در ايران ، قاطر از ساير چهارپايان براى سوارى

--> ( 1 ) . ر ك : سفرنامهء تاورنيه ، پيشين . ص 199 به بعد . ( 2 ) . ر ك : سفرنامهء شاردن در قسمت اصفهان . ترجمهء سيد ابو القاسم عريضى ؛ به نقل از : گنجينهء آثار تاريخى اصفهان ، ص 394 . ( 3 ) . زندگى شاه عباس اول ، پيشين . ج 2 ، ص 102 .